સુરતમાં રામનાથ ઘેલા મંદિર: ભગવાન શિવને દૂધ, જલાભિષેક અને બીલીપત્ર ચઢાવવાની પરંપરા તો આપણે બધા જાણીએ છીએ, પરંતુ સુરતમાં એક અનોખું શિવધામ છે, જ્યાં ભક્તો ભગવાન શિવને ‘જીવંત કરચલો’ ચઢાવે છે. સુરતના ઉમરા વિસ્તારમાં તાપી નદીના કિનારે આવેલા રામનાથ ઘેલા મહાદેવ મંદિરમાં વર્ષમાં એકવાર આ અદભૂત નજારો જોવા મળે છે.
કાનના રોગોને મટાડતો અનોખો માનતા
લોકવાયકા મુજબ, શારીરિક બિમારીઓ, ખાસ કરીને કાનની બિમારીઓ ધરાવતા ભક્તો અહીં રોકાય છે. શ્રદ્ધાળુઓનું માનવું છે કે અહીં ભડાનું ભક્તિપૂર્વક દર્શન કરવાથી કાનના રોગો મટે છે. રોગ મટાડ્યા પછી, દર વર્ષે પોષ વદ એકાદશીના દિવસે, ભક્તો મંદિરમાં આવે છે અને શિવલિંગને જીવંત કરચલાઓ અર્પણ કરીને તેમની મંતા પૂર્ણ કરે છે.
આ પણ વાંચોઃ ગુજરાતની ડીઈઓ કચેરીઓ હવે સંપૂર્ણ પેપરલેસઃ હાર્ડ કોપીમાં ફાઈલો મોકલનારા અધિકારીઓ સામે થશે કાર્યવાહી!
કરચલાં ખવડાવવાની પરંપરા પાછળનું વિજ્ઞાન અને શ્રદ્ધા
જો કે આ માન્યતાની બાબત છે, લોકો માને છે કે કરચલાના અંગોની રચના અને કાનની આંતરિક રચના કંઈક અંશે સમાન છે (કારણ કે કરચલાના સાંભળવાના અંગો તેના પગની નજીક હોય છે). તેથી, કાનની બિમારીઓને દૂર કરવાના પ્રતીક તરીકે કરચલાં ચઢાવવાની પરંપરા સદીઓથી ચાલી આવે છે.
આ મંદિરનું નામ ‘રામાનાથ ઘેલા’ કેમ રાખવામાં આવ્યું?
લોકવાયકા મુજબ આ મંદિર સાથે ભગવાન શ્રી રામની અલૌકિક કથા જોડાયેલી છે. જ્યારે ભગવાન રામ તેમના વનવાસ દરમિયાન દક્ષિણ તરફ જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે આ સ્થાન પર રોકાઈને તેમના પૂર્વજોના ઉદ્ધાર માટે પૂજા અને તર્પણ વિધિ કરી હતી. આજે પણ હજારો લોકો તેમના પૂર્વજોના ઉદ્ધાર માટે ‘નારાયણ બલી’ અને અન્ય ધાર્મિક વિધિઓ કરવા અહીં આવે છે.
સમારંભ માટે કોઈ બ્રાહ્મણ ન હોવાથી, રામજીએ સમુદ્ર દેવને પ્રાર્થના કરી, જેના પરિણામે સમુદ્ર દેવ બ્રાહ્મણ તરીકે દેખાયા. પૂજા દરમિયાન દરિયાની લહેરો સાથે અનેક જીવતા કરચલા શિવલિંગ પર આવ્યા હતા. સમુદ્ર દેવે ભગવાન રામને આ જીવોને બચાવવા વિનંતી કરી. આ દ્રશ્ય જોઈને ભગવાન રામ ભક્તિ એટલે કે ‘ઘેલા’માં લીન થઈ ગયા, જેના કારણે આ મંદિરનું નામ ‘રામનાથ ઘેલા’ પડ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
માનવ મહેરામણ વર્ષમાં માત્ર એક દિવસ મનાવવામાં આવે છે
કરચલા ચઢાવવાની આ પરંપરા વર્ષમાં માત્ર એક જ દિવસે એટલે કે પોષ વદ એકાદશીના દિવસે થાય છે. આ દિવસે માત્ર સુરતથી જ નહીં પરંતુ મુંબઈ અને દિલ્હી જેવા શહેરોમાંથી પણ હજારો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં ઉમટી પડે છે. ઉત્તરાયણ (14 જાન્યુઆરી)ના આ શુભ દિવસે વહેલી સવારથી જ ભક્તોની લાંબી કતારો જોવા મળી હતી, જ્યાં લોકોએ ભક્તિભાવથી પૂજા અર્ચના કરી હતી અને પૂર્વજોના મોક્ષ માટે અનુષ્ઠાન કર્યા હતા.
ભૌગોલિક સ્થાન અને મહત્વ
આ મંદિર સુરતના ઉમરા વિસ્તારમાં તાપી નદીના કિનારે આવેલું છે. તાપી નદીને સૂર્યપુત્રી માનવામાં આવે છે તેથી નદી કિનારે આવેલા આ શિવાલયનું મહત્વ અનેકગણું વધી જાય છે. પિતૃ તર્પણ અને મોક્ષાર્થ વિધિ માટે આ સ્થાન કાશી જેટલું પવિત્ર માનવામાં આવે છે.