ડિજિટલ ડેટા પર ગાંધીનગર કોર્ટનો ચુકાદો: ટેક્નોલોજીના આધુનિક યુગમાં, વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી તેની ભૌતિક સંપત્તિના વારસા વિશે આપણે બધા જાણીએ છીએ, પરંતુ તેના ડિજિટલ ડેટાનું શું? આ જટિલ પ્રશ્ન પર ગાંધીનગર કોર્ટે ખૂબ જ પ્રગતિશીલ અને દૂરગામી અસર સાથે સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મૃત વ્યક્તિના iPhone, Apple ID અને iCloud એકાઉન્ટમાં રહેલા ડેટા તેમની ‘હેરિટન્સ એસ્ટેટ’નો ભાગ છે અને તેના પર વારસદારોનો કાનૂની અધિકાર છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
કેસની વિગત મુજબ, વ્યક્તિના મૃત્યુ બાદ તેના પરિવારને તેના આઇફોન અને આઇક્લાઉડ એકાઉન્ટમાં સંગ્રહિત પરિવારના ફોટોગ્રાફ્સ, વીડિયો, મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો અને વોઇસ નોટની જરૂર હતી. જ્યારે પરિવારે ડેટા મેળવવા માટે ટેક જાયન્ટ Appleનો સંપર્ક કર્યો, ત્યારે કંપનીએ સુરક્ષા અને ગોપનીયતા નીતિઓને ટાંકીને સત્તાવાર કોર્ટના આદેશ વિના ઍક્સેસનો ઇનકાર કર્યો. આખરે, પરિવારે ન્યાય મેળવવા ગાંધીનગરની કોર્ટમાં ‘ભારતીય ઉત્તરાધિકાર ધારા’ હેઠળ અરજી કરી હતી.
કોર્ટનું મહત્વપૂર્ણ અવલોકન: ગોપનીયતા અને મિલકતનો અધિકાર
કોર્ટે આ કેસમાં આધુનિક સંદર્ભમાં ‘મિલકત’ની વ્યાખ્યાને વિસ્તૃત કરી છે. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે ડિજિટલ ડેટામાં મિલકતના તમામ મૂળભૂત તત્વો જેમ કે માલિકીના અધિકારો અને મૂલ્ય હોય છે, તેથી તેને વારસાગત મિલકત તરીકે ગણવામાં આવે. કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું કે વ્યક્તિગત ગોપનીયતાનો અધિકાર વ્યક્તિના મૃત્યુ સાથે સમાપ્ત થાય છે અને તેના કાનૂની વારસદારોને ડેટા એક્સેસ કરવાથી રોકી શકતો નથી. લોકોનું જીવન આજે ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ સાથે અસ્પષ્ટ રીતે જોડાયેલું હોવાથી, ડિજિટલ વારસો અનિવાર્ય છે.
અરજદારના એડવોકેટની દલીલો
અરજદાર તરફથી વિદ્વાન એડવોકેટ જીત જે. ભટ્ટ દ્વારા સંશોધન લક્ષી દલીલો રજૂ કરવામાં આવી હતી. તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ અને ‘ડિજિટલ એસ્ટેટ જ્યુરિસપ્રુડન્સ’નો ઉલ્લેખ કર્યો છે કે કેવી રીતે ડિજિટલ અસ્કયામતોનું સંચાલન કુટુંબ માટે માત્ર આર્થિક જ નહીં પરંતુ ભાવનાત્મક રીતે પણ અનિવાર્ય છે. કોર્ટે આ દલીલો સ્વીકારી અને મૃતકની પુત્રીને ‘લેટર ઓફ એડમિનિસ્ટ્રેશન’ મંજૂર કર્યા.
એપલ કંપનીને ટેકનિકલ સહાયનો ઓર્ડર
આ ઐતિહાસિક ચુકાદામાં કોર્ટે એપલ કંપનીને ડેટા રિકવરીમાં વારસદારોને તમામ જરૂરી ટેકનિકલ સહાય પૂરી પાડવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આ નિર્ણય સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ, ઈ-મેઈલ અને ક્રિપ્ટોકરન્સી જેવા ડિજિટલ હેરિટેજના ભવિષ્યના કેસોમાં નવી કાનૂની દિશા પ્રદાન કરશે.
આ પણ વાંચોઃ વટવા હત્યા કેસઃ 34 વર્ષ બાદ DNA રિપોર્ટથી ખૂલ્યો હત્યાનો ભેદ, 20 ફૂટ ઊંડું મળ્યું હાડપિંજર ફરજાનાનું હોવાનું સાબિત થયું
ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ અને લેગસી
કોર્ટે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે ડિજિટલ ડેટા માત્ર ટેકનિકલ માહિતી નથી, પરંતુ વ્યક્તિની ભાવનાત્મક મૂડી છે. જો મૃત વ્યક્તિએ નોમિનીની નિમણૂક ન કરી હોય, તો ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ, 2023 ની જોગવાઈઓ અનુસાર તેનું સંચાલન કરવાનો અધિકાર કાનૂની વારસદારોને જાય છે.