જામા મસ્જિદ ભરૂચ: ભરૂચ જિલ્લામાં રાષ્ટ્રીય ધરોહર ગણાતી અને વર્ષોથી પૂજા સ્થળ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતી જુમ્મા (જામા) મસ્જિદનો વિવાદ વધુ ઉગ્ર બન્યો છે. આ સ્થાન જૈન સમરી વિહાર અને શ્રી ચક્રધર સ્વામીનું જન્મસ્થળ હોવાનો દાવો કરીને છેલ્લા છ મહિનાથી સંતો અને વિવિધ સંગઠનો દ્વારા આંદોલન ચલાવવામાં આવી રહ્યું હતું. વિવાદ વકરતાં આખરે પુરાતત્વ વિભાગે મસ્જિદના બંધ ભોંયરાના દરવાજા ખોલીને 19મા જૈન તીર્થંકર ભગવાન મલ્લિનાથ અને અન્ય જૈન દેવતાઓની પૌરાણિક પ્રતિમાઓ મળી આવી હતી જેનો સંવત 1213માં ઉલ્લેખ છે. પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સમગ્ર કામગીરીનો વિડિયો રિપોર્ટ તૈયાર કરીને ઉચ્ચ કક્ષાએ મોકલવામાં આવ્યો છે.
પૌરાણિક મૂર્તિઓ મળી આવ્યા બાદ તંત્રએ મસ્જિદ પરિસરમાંથી અનઅધિકૃત અતિક્રમણ દૂર કરવા તાત્કાલિક પગલાં લીધા છે. ઉપરાંત, સુરક્ષા અને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે, ભોંયરામાં જતો મુખ્ય દરવાજો પૈકીનો એક હવે કાયમ માટે બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે. પુરાતત્વ વિભાગની પરવાનગી વિના અહીં ઉભા કરાયેલા વજુખાના અને પંખા-લાઇટ જેવી અન્ય સુવિધાઓ અંગે પણ તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.
વિવાદનું મૂળ ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલું છે
વિવાદનું મૂળ ઇતિહાસમાં છે. હિંદુ જૈન પક્ષનો આરોપ છે કે 13મી સદીમાં અલાઉદ્દીન ખિલજીના આક્રમણ દરમિયાન મૂળ જૈન સમરી વિહાર મંદિરને મસ્જિદમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યું હતું, જેના સ્તંભો પર આજે પણ જૈન પરંપરાની પ્રાચીન કોતરણી છે. બીજી તરફ, મુસ્લિમ બિરાદરો સદીઓથી અહીં શુક્રવારની નમાજ અદા કરે છે. હાલમાં, આ ઐતિહાસિક ઈમારતની મૂળ ઓળખને લઈને બંને પક્ષો સામસામે છે. આ રાષ્ટ્રીય ધરોહર સ્થળને જુમ્મા મસ્જિદ તરીકે જાળવી રાખવામાં આવશે કે જૈન સમરી વિહાર તરીકે પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવશે તે હવે પુરાતત્વ વિભાગના અહેવાલ બાદ વહીવટી અને કાયદાકીય નિર્ણય પર નિર્ભર રહેશે.
આ પણ વાંચોઃ અમદાવાદમાં ભવિષ્ય બનાવવા આવેલી યુવતી દારૂના નશામાં બરબાદ, નોકરી ગુમાવી, નિરાધાર સ્થિતિમાં રહેવું પડ્યું
આ સ્થળ જૈન સમરી વિહાર છે અને ચક્રધર સ્વામીનું જન્મસ્થળ છે : મુક્તાનંદ સ્વામી
ભરૂચના નવાચોકી ઓવારા સ્થિત શંકરાચાર્ય મઠના મહંત મુક્તાનંદ સ્વામીએ જણાવ્યું હતું કે ‘જુમ્મા મસ્જિદ વાસ્તવમાં જૈન સમરી વિહાર છે. અમારા લાંબા આંદોલનો અને રજૂઆતો પછી જ્યારે 700 વર્ષ જૂનું ભોંયરું ખોલવામાં આવ્યું ત્યારે તેમાં સંવત 1213ની ભગવાન મલ્લિનાથની મૂર્તિઓ મળી આવી જેણે અમારા દાવાને સાબિત કર્યો. આ પવિત્ર સ્થળને મંદિર તરીકે પુનઃસ્થાપિત કરવું જોઈએ.’
સરકારી ગેઝેટ અને વક્ફ બોર્ડમાં નોંધાયેલ મસ્જિદઃ ટ્રસ્ટી
જુમ્મા-મસ્જિદના ટ્રસ્ટી અબ્દુલ કામથીએ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે અને કહ્યું છે કે, ‘આ ઐતિહાસિક મસ્જિદ 1907થી ભારત સરકાર દ્વારા ગેઝેટેડ છે અને વક્ફ બોર્ડ હેઠળ રજિસ્ટર્ડ ટ્રસ્ટ દ્વારા તેનું સંચાલન કરવામાં આવે છે. ઘણા લોકો જાણી જોઈને નવા વિવાદો ઉભા કરી રહ્યા છે. અમે આ મામલે હાઈકોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલોની સલાહ લીધી છે અને કાનૂની લડાઈ લડીને સત્ય બહાર લાવીશું.’