છોટા ઉદેપુરના જબુગામમાં સુજલામ સુફલામ કાર્ય: છોટા ઉદેપુર જીલ્લાના બોડેલી તાલુકાના જબુગામ ખાતે આવેલ એક સ્થાનિક તળાવ તાજેતરમાં એક મોટા ગંભીર વિવાદનું કેન્દ્ર બન્યું છે. સરકારની સુજલામ સુફલામ યોજના હેઠળ તળાવ ઉંડા કરવાની કામગીરી દરમિયાન કોન્ટ્રાક્ટર દ્વારા આડેધડ ખોદકામ કરવામાં આવતા સ્થાનિક પ્રજાપતિ સમાજમાં રોષ ફેલાયો છે. વર્ષોથી તળાવની માટીમાંથી માટલા અને પરંપરાગત માટીકામ કરતા પરિવારો હવે વિકાસના નામે તેમની આજીવિકા છીનવી લેવાઈ હોવાનો આક્ષેપ કરી રહ્યા છે. આ ગંભીર મામલો હવે સ્થાનિક પ્રશાસનના ઘરઆંગણે પહોંચી ગયો છે.
નિયમોને નેવે મૂકીને એટલું ખોદકામ કર્યું કે હવે રેતી આવી ગઈ!
સ્થાનિકોના જણાવ્યા મુજબ જબુગામના પ્રજાપતિ સમાજને પરંપરાગત વ્યવસાય માટે રોજગારી મળી રહે તે હેતુથી સરકારે આ તળાવમાંથી માટી મેળવવાનો કાયદેસરનો અધિકાર પણ આપ્યો છે. જોકે, સુજલામ સુફલામ યોજના હેઠળ તળાવ ઉંડા કરવાનો કોન્ટ્રાક્ટ ધરાવનાર કોન્ટ્રાક્ટરે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને મનસ્વી રીતે તોતિંગ ખોદકામ કર્યું છે.
સમુદાયનો આરોપ છે કે તળાવના તળિયેથી તમામ કિંમતી કાંપ ખોદી કાઢવામાં આવ્યો છે અને હવે અંદર માત્ર રેતી બાકી છે. આ સ્થિતિમાં માટી વગર પોતાનો પરંપરાગત વ્યવસાય અને ગૃહઉદ્યોગ કેમ કરવો એ સૌથી મોટો યક્ષ પ્રશ્ન બની ગયો છે.
ગ્રામ પંચાયત પર પણ ગંભીર આક્ષેપો
પ્રજાપતિ સમાજના લોકો પણ માટી ચોરી અને તળાવના ગેરકાયદે ખોદકામના મુદ્દે ગ્રામ પંચાયતની ભૂમિકા સામે સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. લોકોના જણાવ્યા મુજબ નિયમ મુજબ તળાવ ઉંડા કરવાનો ઠરાવ ગ્રામસભા બોલાવીને ગ્રામજનોની સંમતિથી કરવાનો હોય છે, પરંતુ અહીં માત્ર પંચાયત મંડળે જ બંધ બારણે ઠરાવ પસાર કર્યો હતો.
ગામના લોકોને કે વર્ષોથી તેના પર નિર્ભર રહેતા પ્રજાપતિ સમાજને વિશ્વાસમાં લીધા વિના લેવાયેલા આ નિર્ણયથી ભારે નારાજગી છે. પ્રજાપતિ સમાજનો હક્ક છીનવીને આ કિંમતી માટી બાજુમાં ચાલી રહેલા નેશનલ હાઈવેના કામ માટે વાપરવા મોકલવામાં આવી હોવાનો આક્ષેપ કરાયો છે. ન્યાયની માંગણી કરતા પ્રજાપતિ સમાજ સ્પષ્ટ કહી રહ્યા છે કે કોન્ટ્રાક્ટરે જે માટી અહીંથી ગેરકાયદેસર રીતે હટાવી છે તે પંપ કે પંચાયત દ્વારા અમને તાત્કાલિક ધોરણે પરત કરવામાં આવે.
આ પણ વાંચોઃ અમદાવાદઃ જીવરાજ પાર્ક નજીક સહજાનંદ ટાવરની બંધ ઈમારતમાં ભીષણ આગ લાગી, ઘર બળીને ખાખ થઈ ગયું.
40 પરિવારો બાળકોના ભવિષ્યની ચિંતા અને ઘરનું ગુજરાન ચલાવે છે
જબુગામ ખાતે રહેતા 40 જેટલા પ્રજાપતિ પરિવારો સંપૂર્ણપણે આ તળાવની માટી પર નિર્ભર છે. તેમની પાસે ખેતી કે મજૂરી સિવાય રોજગારનો કોઈ વૈકલ્પિક સ્ત્રોત નથી. પરિવારના સગા-સંબંધીઓ ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે અને કહી રહ્યા છે કે, હવે અમારો ગૃહઉદ્યોગ માટી વગર કેવી રીતે ચાલશે? ટૂંક સમયમાં ઘરની થોડી માટી પણ વપરાઈ જશે, તો પછી બાળકોની શાળાની ફી ભરીને ઘરનું રસોડું કેમ ચલાવવું?’ આ ચિંતા જ લોકોને આક્રંદ કરે છે. આ બાબતે ઉચ્ચ અધિકારીઓને લેખિત રજૂઆતો અને અરજીઓ કરવામાં આવી હોવા છતાં આજદિન સુધી વહીવટી તંત્ર દ્વારા કોઈ નક્કર ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો નથી.
તંત્રની ભૂમિકા પર એક નજર
જબુગામના આ તળાવમાં માટી ખોદકામનો મુદ્દો હવે માત્ર પાણીના સંગ્રહ કે વિકાસના કામો પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ પછાત વર્ગના ઘણા ગરીબ પરિવારોના અસ્તિત્વ, રોજગાર અને કાયદેસરના અધિકારો સાથે જોડાયેલો સંવેદનશીલ મુદ્દો બની ગયો છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે જિલ્લાનું ઉચ્ચ વહીવટી તંત્ર ગરીબોની આજીવિકાની બૂમોને કેટલી ગંભીરતાથી લે છે અને કોન્ટ્રાક્ટર સામે શું કાર્યવાહી કરે છે.