સમાન નાગરિક સંહિતા: ગુજરાત સરકાર દ્વારા આજે (24મી માર્ચ) વિધાનસભામાં ‘યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ’ (યુસીસી) બિલ 2026 રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેને 7:30 કલાકની ચર્ચા બાદ બહુમતીથી પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ સાથે UCC બિલ રજૂ કરનાર ઉત્તરાખંડ પછી ગુજરાત બીજું રાજ્ય બન્યું છે. ‘ગુજરાત બિલ નં. 17 ઓફ 2026’ તરીકે ઓળખાતું આ બિલ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે રજૂ કર્યું હતું, જેની ગૃહમાં વ્યાપક ચર્ચા થઈ હતી. કોંગ્રેસે આરોપ લગાવ્યો છે કે ચૂંટણી પહેલા આ બિલ ઉતાવળમાં લાવવામાં આવ્યું હતું. મતદાન સમયે કોંગ્રેસે પ્રવર કમિટી મોકલવાની માંગ સાથે વોકઆઉટ કર્યું હતું. બહુમતીથી પસાર થયા બાદ હવે આ બિલ પર રાજ્યપાલ દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે ત્યારબાદ તે કાયદાનું સ્વરૂપ લેશે.
‘આદિવાસી સંસ્કૃતિને કોઈ નુકસાન નહીં’: મુખ્યમંત્રી
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે વિધાનસભામાં 25 મિનિટનું ભાષણ આપતા કહ્યું કે આ બિલ સંસ્કૃતિને નાબૂદ કરવા માટે નથી અને આદિવાસી સંસ્કૃતિને નુકસાન થશે નહીં, બિલમાં મહિલાઓ અને બાળકોને ન્યાય આવરી લેવામાં આવ્યો છે. તમામ પાસાઓની ચર્ચા બાદ આ બિલ લાવવામાં આવ્યું છે. મુખ્યમંત્રીએ ગૃહમાં યુસીસી બિલ રજૂ કરતાની સાથે જ શાસક પક્ષ તરફથી જયશ્રી રામના નારા લગાવવામાં આવ્યા હતા.
બિલમાં લગ્ન અને છૂટાછેડા અંગેના નિયમો
ફરજિયાત નોંધણી: દરેક નાગરિક માટે લગ્ન નોંધણી ફરજિયાત રહેશે.
દંડની જોગવાઈ: જો લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ન કરાવ્યું હોય તો 10,000 રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
બહુપત્નીત્વ પર કડક સજા: બહુપત્નીત્વ કરનાર વ્યક્તિ 4 વર્ષની જેલની સજાને પાત્ર છે.
છૂટાછેડાના સમાન નિયમો: છૂટાછેડાના નિયમો દરેક ધર્મ અને સમાજ માટે સમાન હશે.
કોર્ટની માન્યતા: કોર્ટની બહાર લીધેલા છૂટાછેડાને અમાન્ય ગણવામાં આવશે અને જેઓ આમ કરશે તેઓ સજાને પાત્ર થશે.
લિવ-ઇન સંબંધ
ફરજિયાત નોંધણી: લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેતા કપલ્સે 3 મહિનાની અંદર તેની નોંધણી કરાવવી પડશે.
કાનૂની રક્ષણ: આ જોગવાઈનો મુખ્ય હેતુ કાનૂની સુરક્ષા પ્રદાન કરવાનો અને છેતરપિંડી અટકાવવાનો છે.
લઘુમતી સમુદાયો માટે રાહતો
મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે લઘુમતી સમુદાયોમાં પિતરાઈ લગ્નની પરંપરા પર આ કાયદો લાગુ થશે નહીં. આ મામલે તેમને છૂટ આપવામાં આવી છે.
કોંગ્રેસના ધારાસભ્યએ સરકાર પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા
કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય અમિત ચાવડાએ બિલ મુદ્દે જણાવ્યું હતું કે, રિપોર્ટ 45 દિવસને બદલે 1 વર્ષમાં આવ્યો અને કમિટીમાં લોકોનું પ્રતિનિધિત્વ પણ રાખવામાં આવ્યું નથી, અને સરકારને શું થયું કે રિપોર્ટ 17મી તારીખે આવ્યો અને સરકાર 24મીએ વિધાનસભામાં બિલ લાવી. તેમણે કહ્યું કે ચૂંટણી હોવાથી સરકાર ઉતાવળમાં બિલ લાવી છે.
ઉતાવળે બિલ લાવ્યાઃ કોંગ્રેસ
અમિત ચાવડાએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે, રિપોર્ટ આપવામાં આવ્યો નથી, ધારાસભ્યોને અભ્યાસ માટે પણ આપવામાં આવ્યો નથી અને ચૂંટણીમાં ફાયદો મેળવવા માટે ઉતાવળમાં બિલ લાવવામાં આવ્યું છે, સ્થાનિક ચૂંટણીમાં ઓબીસી અનામત માટે ઝવેરી કમિશનનો રિપોર્ટ હજુ બહાર આવ્યો નથી અને યુસીસીનો રિપોર્ટ પણ બહાર પાડવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ આ સરકાર બિલ લાવવાની વાત આવે ત્યારે રાજકીય એજન્ડા માટે બોલે છે.
UCC બિલના મુખ્ય મુદ્દા શું છે?
UCC બિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય તમામ ધર્મોના નાગરિકો માટે લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો અને લિવ-ઇન રિલેશનશિપ જેવી બાબતોમાં સમાન કાયદો લાવવાનો છે. લગ્ન અને છૂટાછેડાની નોંધણી હવે ફરજિયાત બનશે. લિવ-ઇન પાર્ટનર્સે રજિસ્ટ્રારને સ્ટેટમેન્ટ સબમિટ કરવાનું હોય છે. આવા સંબંધોથી જન્મેલા બાળકોને કાયદેસર ગણવામાં આવશે અને તમામ કાનૂની રક્ષણોનો આનંદ માણશે. આ કાયદો ગુજરાતમાં રહેતા તમામ લોકોને અને રાજ્યની બહાર રહેતા ગુજરાતના મૂળ રહેવાસીઓને પણ લાગુ પડશે.
સરકારે બિલમાં છૂટછાટ રાખી છે
આ સંહિતા અંગત કાયદાઓમાં એકરૂપતા લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ સામાજિક સંતુલન જાળવવા અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અને લઘુમતી સમુદાયો, સંરક્ષિત રૂઢિગત અધિકારો ધરાવતા અમુક જૂથોને સ્પષ્ટપણે કાયદાના દાયરામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.
જસ્ટિસ રંજના દેસાઈ કમિટિનો રિપોર્ટ
ગુજરાત સરકાર દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ રંજના પ્રકાશ દેસાઈની અધ્યક્ષતામાં ઉચ્ચ સ્તરીય નિષ્ણાત સમિતિની રચના કરવામાં આવી હતી. સમિતિએ લાખો લોકોના સૂચનો અને કાયદાકીય પાસાઓનો અભ્યાસ કર્યા બાદ 17 માર્ચે રાજ્ય સરકારને પોતાનો વિગતવાર અહેવાલ સુપરત કર્યો હતો, ત્યારબાદ આજે વિધાનસભામાં આ બિલ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી અને તેને પસાર કરવામાં આવી હતી.