સુરતમાં આગની ઘટના: સુરતના પરવત પાટિયા વિસ્તારમાં આવેલી રાજ ટેક્સટાઈલ માર્કેટમાં બુધવારે (10 ડિસેમ્બર)ના રોજ ભીષણ આગ લાગી હતી. આગ માર્કેટના ત્રીજા, પાંચમા અને નવમા માળે લાગી હતી. આગ પર કાબુ મેળવવા માટે ફાયર બ્રિગેડની 22 જેટલી ગાડીઓ ઘટના સ્થળે પહોંચી હતી અને સતત પાણીનો મારો ચલાવી આગને કાબુમાં લેવામાં આવી હતી. આ ઘટના બાદ સુરત મહાનગર પાલિકા એક્શનમાં આવી છે અને રાજ ટેક્સટાઈલ માર્કેટના સંચાલકોને નોટિસ ફટકારી છે.
રાજ માર્કેટમાં ગેરકાયદે બાંધકામ બરબાદીનું કારણ બન્યું!
લિંબાયત ઝોનના ઝોનલ ચીફ અને ડેપ્યુટી કમિશનરના જણાવ્યા મુજબ સુરત મહાનગરપાલિકાએ અગાઉ રાજ ટેક્સટાઈલ માર્કેટને બીયુ પરવાનગી વગરના ગેરકાયદે બાંધકામને દૂર કરવા માટે ત્રણથી ચાર નોટિસ ફટકારી હતી, છેલ્લી નોટિસ ગત નવેમ્બરમાં પણ આપવામાં આવી હતી. જેનું પાલન ન થતાં આખરે આ ભયાનક દુર્ઘટના બની હતી.
નગરપાલિકાએ આગના કિસ્સામાં મિલકત માલિકોની જવાબદારી માટે એસઓપીની જાહેરાત કરી હતી. સુરતમાં, 50 થી વધુ લોકોના મેળાવડામાં ફાયર સેફ્ટી માટે SOP બનાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેનો અમલ થયો નથી. રાજ ટેક્સટાઇલ માર્કેટ સહિત અનેક માર્કેટોએ આ SOPમાં એફિડેવિટ આપી નથી. પાલિકાના અધિકારીઓ પણ પાલિકાના એસઓપીનો અમલ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
100થી વધુ માર્કેટમાં ગેરકાયદે બાંધકામ
સુરતમાં તક્ષશિલા ક્લાસની દુર્ઘટના અને ત્યારબાદ શિવ શક્તિ માર્કેટ, ઋતુરાજ માર્કેટ સહિત અનેક માર્કેટમાં લાગેલી આગમાં ખુલાસો થયો છે કે BUની પરવાનગી બાદ ગેરકાયદે બાંધકામ થઈ રહ્યા છે. જેમાં ફાયર વિભાગને ગેરકાયદે બાંધકામના કારણે આગ ઓલવવામાં મુશ્કેલી પડી હતી. ઋતુરાજ માર્કેટમાં આગ લાગ્યા બાદ સર્વે કરવામાં આવ્યો હતો. જેમાં 100થી વધુ માર્કેટમાં ગેરકાયદે બાંધકામો થયાનું બહાર આવ્યું છે. પાલિકા દ્વારા તેમને નોટિસ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી ન હતી.
આ પણ વાંચોઃ સુરતની રાજ ટેક્સટાઈલ માર્કેટના ત્રીજા, પાંચમા અને 9મા માળે લાગી ભીષણ આગ
રાજકોટ ગેમ ઝોન દુર્ઘટના પછી, સુરત મહાનગરપાલિકાએ આવી દુર્ઘટના ન બને તે માટે જવાબદારીઓ નક્કી કરવા માટે એસઓપી બનાવી હતી. નગરપાલિકાએ 9 જુલાઈ 2025 ના રોજ એસઓપીની જાહેરાત કરી હતી પરંતુ રાજ ટેક્સટાઈલ માર્કેટ સહિતની સંખ્યાબંધ માર્કેટ, જેમાં આગ લાગી હતી, બીયુની પરવાનગી પછી આ એસઓપી હેઠળ કોઈ ફેરફાર કર્યા ન હતા, ફાયર સેફ્ટી માટે એફિડેવિટ કરી ન હતી. જો આ સોગંદનામું કરવામાં આવે તો BUની પરવાનગી બાદ ગેરકાયદે બાંધકામ માટે માલિકની જવાબદારી નક્કી થઈ શકે છે, પરંતુ પાલિકામાં ચાલતા ભ્રષ્ટ તંત્રને કારણે આ SOPનો અમલ થઈ શક્યો નથી.
સુરતમાં તક્ષશિલા દુર્ઘટના અને રાજકોટમાં TRP ગેમ ઝોનની દુર્ઘટના પછી, ગુજરાત સરકારે રાજ્યની તમામ મ્યુનિસિપાલિટીઝને 50 થી વધુ લોકો એકઠા થતા હોય તેવી સંસ્થાઓમાં વધારાની તકેદારી રાખવા વિનંતી કરી હતી. સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને લાંબી કવાયત અને ભૂતકાળના અનુભવોને ધ્યાનમાં રાખીને આવા સ્થળોએ દુર્ઘટના માટે એસઓપી તૈયાર કરી છે. નગરપાલિકાએ 9 જુલાઈ 2025 ના રોજ આ SOP વિશે જાહેર માહિતી પણ આપી હતી અને તેનો અમલ પણ શરૂ થયો હતો. જો કે, આ SOPના અમલીકરણને કારણે હોસ્પિટલો સહિત ઘણી જગ્યાએ હોબાળો શરૂ થયો હતો. જે બાદ પાલિકા દ્વારા જાહેર કરાયેલ એસઓપી પર નક્કર પગલા ભરવામાં આવ્યા ન હતા.
રાજ ટેક્સટાઇલ માર્કેટ સહિતના બજારોને SOP નો અમલ ન થવાથી ફાયદો થયો
આ એસઓપીમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ હતી કે મિલકતના માલિકોએ દરેક ઝોનમાં એફિડેવિટ રજૂ કરવાનું રહેશે કે તેમની મિલકત કાયદેસર છે, પ્લાન મંજૂર છે, બીયુ લેવાયેલ છે અને બીયુ મુજબ બાંધકામ થયું છે. માલિકો દ્વારા આપવામાં આવેલી આ ગેરંટી સમયાંતરે ક્રોસ વેરિફાય કરવાની પણ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. પરંતુ ત્યારબાદ આ SOPનો કડક અમલ કરવામાં આવ્યો ન હતો. જેનો લાભ લઈને રાજ ટેક્સટાઈલ માર્કેટ સહિત અનેક માર્કેટના સંચાલકો અને અન્ય સંસ્થાઓને સીધો ફાયદો થયો છે અને તેઓએ પાલિકામાં કોઈપણ પ્રકારની એફિડેવિટ રજૂ કરી નથી.
પાલિકાની આ એસઓપી માટેની સત્તાવાર કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી હતી. એવી જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે કે આ એસઓપીના આધારે કરવામાં આવનાર એફિડેવિટને કારણે મિલકતમાં અકસ્માત થાય તો મિલકત માલિકોની જવાબદારી પણ નક્કી કરી શકાય. જો આ સોગંદનામું પાલિકા દ્વારા લેવામાં આવ્યું હોત તો માર્કેટના સંચાલકોની જવાબદારી નક્કી થઈ શકી હોત.
જો સોગંદનામામાં વિરોધાભાસ હોય તો મિલકત સીલ કરી શકાય છે અથવા તોડી પણ શકાય છે
સુરત મહાનગરપાલિકાએ SOP જાહેર કરી તેનો અમલ પણ શરૂ કરી દીધો છે. પાલિકાએ જાહેર કરેલી નવ કેટેગરીમાં મિલકત માલિકોએ સોગંદનામું રજૂ કરવાનું હોય છે. જો સ્થળ પર ક્રોસ વેરિફિકેશન દરમિયાન મિલકત માલિકોએ કરેલી એફિડેવિટ અને કોઈ વિરોધાભાસ જણાશે તો મ્યુનિસિપલ તંત્ર મિલકતને સીલ કરશે અને જરૂર પડશે તો પાલિકા મિલકત તોડી પણ શકશે.
આ પણ વાંચોઃ અમદાવાદના સાયન્સ સિટી સંકુલમાં ભીષણ આગ, ફસાયેલા 50થી વધુ લોકોને બચાવાયા
નગરપાલિકાએ ડાયમંડ યુનિટ અને ટેક્સટાઇલ માર્કેટને પણ SOPમાં સામેલ કર્યા છે
ગુજરાતની અન્ય નગરપાલિકાઓની તુલનામાં સુરત નગરપાલિકા વિસ્તારમાં ડાયમંડ યુનિટ અને ટેક્સટાઇલ માર્કેટનો પણ સમાવેશ થાય છે. સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા જાહેર કરાયેલ SOPમાં ડાયમંડ યુનિટ અને ટેક્સટાઈલ માર્કેટનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે બંને શોપિંગ મોલ્સની શ્રેણીમાં આવે છે. ટેક્સટાઇલ માર્કેટમાં દર છ મહિને આગ લાગે છે અને ભારે નુકસાન થાય છે, તેથી હવે આ બંને ઉદ્યોગોને SOPમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે, તેના માટે પણ જવાબદારી નક્કી કરવામાં સરળતા રહેશે. આ નિયમ હોવા છતાં પાલિકા રાજ ટેક્સટાઇલ માર્કેટ સહિત અન્ય માર્કેટમાંથી એફિડેવિટ લેવામાં નિષ્ફળ રહી છે.