મહિલા અનામત બિલ: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નવા સીમાંકન અને મહિલાઓ માટે અનામત અધિનિયમ-2023 લાગુ કરવાની કવાયત શરૂ કરવામાં આવી છે. આ બંને લાગુ થશે તો ગુજરાતનો રાજકીય નકશો પણ બદલાઈ જશે. ગુજરાતમાં હાલમાં લોકસભાની 26 બેઠકો છે, જે વધીને 39 થશે. જ્યારે વિધાનસભાની 182 બેઠકોની સંખ્યા વધીને 273 થઈ શકે છે. બંનેમાં આ ફેરફારને કારણે કેટલીક જૂની બેઠકો રદ થશે, જ્યારે કેટલીક નવી બેઠકો અસ્તિત્વમાં આવશે. આ સિવાય હાલની સીટોમાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારોમાં પણ મોટા ફેરફારો થશે.
કેવી છે વ્યવસ્થા?
2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા નવા સીમાંકન અને મહિલા અનામત અધિનિયમને લાગુ કરવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. જાણકાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ નવા સીમાંકનને કારણે ગુજરાતમાં હાલની 26 લોકસભા બેઠકોમાં 13 નવી બેઠકો ઉમેરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. જ્યારે વિધાનસભાની 182 બેઠકોમાં 90 નવી બેઠકોનો ઉમેરો થશે. નવા કાયદા હેઠળ કુલ બેઠકોમાંથી 1/3 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવશે. એટલે કે ગુજરાતમાં લોકસભાની 13 અને વિધાનસભાની 91 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રહેશે.
રાજ્યસભાની બેઠકોની સંખ્યામાં પણ વધારો થશે
ઉપરાંત, અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે અનામત બેઠકોમાં ફેરફાર થશે. ખાસ કરીને ગુજરાતના ચાર શહેરો અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટમાં આ નવા સીમાંકન અને મહિલા અનામતની અસરમાં મોટા ફેરફારો જોવા મળશે. રાજકીય ક્ષેત્રે મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ વધશે. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે ગુજરાતમાં રાજ્યસભાની બેઠકોની સંખ્યા હાલમાં 11 છે તેમાં પણ વધારો થશે.
ગુજરાતની વર્તમાન લોકસભા બેઠક
ગાંધીનગર, નવસારી, ખેડા, કચ્છ, જૂનાગઢ, પાટણ, સુરત, અમદાવાદ પશ્ચિમ, સુરેન્દ્રનગર, ભાવનગર, વલસાડ, દાહોદ, અમરેલી, રાજકોટ, ભરૂચ, બનાસકાંઠા, બારડોલી, અમદાવાદ પૂર્વ, આણંદ, જામનગર, પોરબંદર, વડોદરા, પંચમહાલ, સાબરકાંઠા, છોટા ઉદેપુર, મહેમદાવાદ
મહિલા આરક્ષણ બિલ (નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ-2023)
આ ખરડો સપ્ટેમ્બર 2023માં સંસદના વિશેષ સત્ર દરમિયાન પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. તે લોકસભામાં 454 મતથી 2 અને રાજ્યસભામાં 214 મતથી પસાર થયો હતો. પરંતુ પછી એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર હવે તે પહેલા મહિલા અનામત બિલ લાગુ કરવાની તૈયારીમાં છે તે પછી જ નવું સીમાંકન લાગુ કરવામાં આવશે જેથી રાજકીય પક્ષોની ગણતરીઓ ખોરવાઈ જાય. આ બિલ અનુસાર લોકસભા, રાજ્ય વિધાનસભાઓ અને દિલ્હી વિધાનસભામાં મહિલાઓ માટે 33 ટકા બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ છે.
ગુજરાત વિધાનસભા બેઠકોનો ઈતિહાસ
1960: 132 બેઠકો
1962: 154 બેઠકો
1967: 168 બેઠકો
1975: 182 બેઠકો
આ પણ વાંચોઃ લોકસભાની બેઠકો 543થી વધીને 850 થઈ શકે છે, કેન્દ્ર સરકારે તૈયાર કર્યું નવું બિલ, 16 એપ્રિલે ગૃહમાં ચર્ચા
રાજકીય પક્ષોએ તેમની જૂની રણનીતિ છોડી દેવી પડશે
નવા સીમાંકન અને મહિલા અનામત બિલના અમલીકરણને કારણે ગુજરાત વિધાનસભાની બેઠકોમાં અડધી સદી બાદ મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. આ ફેરફારોના પરિણામે વર્ષોથી સ્થાપિત રાજકીય ગણિતમાં વ્યાપક ફેરફાર થશે, જેમાં તમામ રાજકીય પક્ષોને તેમની જૂની વ્યૂહરચના છોડીને નવેસરથી આયોજન કરવાની જરૂર પડશે. ખાસ કરીને જ્ઞાતિ-જાતિના સમીકરણ અને વિસ્તારની ભૌગોલિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પક્ષકારોએ નવી રણનીતિ ઘડવી અનિવાર્ય બની રહેશે.