આજે 21 ફેબ્રુઆરીને સુરત સહિત સમગ્ર ભારતમાં અને સમગ્ર વિશ્વમાં માતૃભાષા દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે દરેક પ્રાંત પોતાની માતૃભાષા પર ગર્વ અનુભવે છે પરંતુ સુરતે આ દિવસે માત્ર માતૃભાષા ગુજરાતી જ નહીં પરંતુ બહુભાષી તરીકે પણ પોતાની ઓળખ ઉભી કરી છે. તેનું કારણ એ છે કે સુરત મહાનગરપાલિકા સંચાલિત શાળામાં માત્ર ગુજરાતી જ નહીં પરંતુ અન્ય પાંચ ભાષાઓ જોવા મળે છે, જેમાં અનેક સુવિધાઓ સાથે અંદાજે બે લાખ વિદ્યાર્થીઓને છ ભાષાઓમાં માતૃભાષામાં મફત પ્રાથમિક શિક્ષણ આપવામાં આવે છે.
સુરત પણ વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા શહેરોમાંનું એક છે અને સુરતમાં વ્યવસાયની વિપુલ તકો છે, તેથી ઘણા પ્રાંતોમાંથી લોકોએ આવીને સુરતને કામનું સ્થળ બનાવ્યું છે. સુરતમાં ધંધા રોજગાર અર્થે આવતા લોકોના બાળકોને પ્રાથમિક શિક્ષણ તેમની ભાષામાં મળી રહે તે માટે સુરત મહાનગરપાલિકા સંચાલિત મ્યુનિસિપલ પ્રાથમિક શિક્ષણ સમિતિ દ્વારા ગુજરાતી, હિન્દી, મરાઠી, ઉર્દૂ, ઉડિયા, વિદેશી ભાષાઓ અને અંગ્રેજીમાં પ્રાથમિક શિક્ષણ આપવામાં આવે છે, જે આજના યુગમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે અનિવાર્ય છે.
સુરત નગર પ્રાથમિક શિક્ષણ સમિતિમાં 362 શાળાઓ છે જેમાં 199186 વિદ્યાર્થીઓ છ જુદી જુદી માતૃભાષાઓમાં શિક્ષણ મેળવી રહ્યા છે. અગાઉ સુરત મહાનગરપાલિકા તેલુગુ અને સિંધી ભાષામાં પણ શિક્ષણ આપતી હતી, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓમાં ધીમે ધીમે ઘટાડો અને શિક્ષકોની અછતને કારણે આ બંને માધ્યમો બંધ કરી દેવામાં આવ્યા છે.
સુરત નગર પ્રાથમિક શિક્ષણ સમિતિ વિદ્યાર્થીઓને છ માતૃભાષામાં મફત શિક્ષણ તો આપે જ છે સાથે સાથે પાઠ્ય પુસ્તક, ગણવેશ, બુટ ગ્લોવ્સ, સ્પોર્ટ્સ યુનિફોર્મ, સ્પોર્ટ્સ શૂઝ વગેરે સહિતની વિવિધ સુવિધાઓ પણ પૂરી પાડે છે.વિશ્વ માતૃભાષા દિવસ નિમિત્તે સુરત મહાનગરપાલિકાની આ વ્યવસ્થા ભાષાની વિવિધતા, સાંસ્કૃતિક સમરસતા અને સર્વસમાવેશક શિક્ષણનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.
નગર પ્રાથમિક શિક્ષણ સમિતિમાં 230 ગુજરાતી માધ્યમની શાળાઓ સહિત 362 શાળાઓ છે જેમાં 1.22 લાખ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. સુરત એ ગુજરાતની આર્થિક રાજધાની છે જેમાં ગુજરાતને અડીને આવેલા મહારાષ્ટ્રીયનોની નોંધપાત્ર વસ્તી પણ છે જેમાં 57 મરાઠી માધ્યમની શાળાઓ છે જેમાં 24698 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. આ ઉપરાંત ઉત્તર ભારતના ઘણા રાજ્યોમાંથી શ્રમજીવીઓ પણ અહીં રહે છે તેથી તેમની સંખ્યા પણ વધારે છે જેના કારણે અહીં 28 હિન્દી માધ્યમની શાળાઓ છે જેમાં 19837 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે.
શહેરમાં લઘુમતી સમુદાયોની વસ્તી છે અને ઘણા લઘુમતી સમુદાયો આગ્રહ રાખે છે કે તેમના બાળકોને ઉર્દૂ માધ્યમમાં શિક્ષણ મળે, તેથી ઉર્દૂ માધ્યમમાં 28 શાળાઓ છે જેમાં 21788 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. સુરતમાં ઉડિયા ભાષી લોકો પણ મોટી સંખ્યામાં છે, તેથી નગરપાલિકાએ જે વિસ્તારોમાં ઉડિયા ભાષી લોકો રહે છે ત્યાં 8 ઉડિયા માધ્યમની શાળાઓ બનાવી છે, જેમાં 4863 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. આમ, સુરત મહાનગરપાલિકાએ અન્ય રાજ્યોની માતૃભાષાની સાથે સુરતમાં ગુજરાતી ભાષાને જીવંત રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો છે જેથી આ પ્રકારનું કામ કરનાર સુરત દેશની પ્રથમ મહાનગર પાલિકા છે.
સુરત મહાનગરપાલિકા વિદ્યાર્થીઓને AI બેઝ એજ્યુકેશન પણ આપી રહી છે જેથી વિદ્યાર્થીઓને ભવિષ્યમાં કોઈ સમસ્યાનો સામનો ન કરવો પડે, સમય સાથે તાલ મિલાવીને છેલ્લા કેટલાક સમયથી અંગ્રેજી માધ્યમમાં પ્રાથમિક શાળાઓ પણ શરૂ કરી છે. 11 અંગ્રેજી માધ્યમની શાળાઓ છે જેમાં 5913 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. આમ, સુરત મહાનગરપાલિકાએ બાળકોને તેમની માતૃભાષા ગુજરાતી ઉપરાંત અન્ય રાજ્યોની માતૃભાષામાં પણ શિક્ષણ આપવાની જવાબદારી લીધી છે અને સુરતની આ બહુભાષી ઓળખ સમગ્ર દેશ માટે પ્રેરણારૂપ બની રહી છે.